Warto obejrzeć

Trasa 2

Miasto KOŚCIAN
Obecna siedziba władz powiatowych i miejskich, których urząd mieści się w dawnym domu pastora przy Al. Kościuszki. Nazwa miasta, o którym pierwsze wzmianki pochodzą z XII w., bierze swój rodowód prawdopodobnie od nazwy rośliny bagiennej "koszczki" porastającej podmokłe tereny doliny rzeki Obry, która przecina środek miasta. W 1400 r. Król Władysław Jagiełło potwierdził prawa miejskie Kościana, który w XIV w. był drugim pod względem wielkości miastem w Wielkopolsce po Poznaniu. W XV w. miasto uzyskało od króla Kazimierza Jagiellończyka pierwszy w Rzeczpospolitej znak ochronny dla wyrobów produkowanych przez cech sukienniczy. Wskutek licznych wojen w XVII i XVIII w. nastąpił upadek miasta. Budowa linii kolejowej Poznań - Wrocław w 1856 r. Przyczyniła się do rozwoju przemysłu tytoniowego i przetwórstwa buraków cukrowych. Miasto powróciło w granice Polski w 1919 r.

Warto obejrzeć:
1. Założenie urbanistyczne miasta,
2. Kościół par. p.w. NMP Wniebowziętej, ul. Kościelna z XV w.,
3. Kościół parafialny p.w. Świętego Ducha, ul. Piłsudskiego, z 2 poł. XV w.,
4. Kościół ewangelicki z lat 1843-46, obecnie biblioteka,
5. Kościół p.w. Pana Jezusa, pl. Niezłomnych, z lat 1670-80,
6. Kaplica daw. ewangelicka, obecnie cmentarna, ul. Bączkowskiego 46, z XIX w. wraz z ogrodzeniem,
7. Cmentarz rzymsko-katolicki przy ul. Bączkowskiego z okresu XVIII-XIX w.,
8. Pozostałości murów obronnych z okresu: XIV-XV w. - część widoczna za kościołem pw. Pana Jezusa,
9. Ratusz, poł. XIX w.,
10. Zespół szpitala dla nerwowo chorych, Al. Kościuszki 10,obejmujący budynki z XV w. i XIX-XX w. W skład zespołu wchodzą: dawny kościół Bernardynów, obecnie budynek szpitalny, kaplica p.w. NMP Anielskiej (dawniej prezbiterium kościoła), pawilony szpitalne nr 1, 2, 9, 11, 12, 13, 14a, 15, 15a, 26 oraz park.
11. Budynek liceum, Al. Kościuszki 3, z 1928 r.,
12. Dom (fasada), Al. Kościuszki 6, z 1924 r.,
13. Willa z ogrodzeniem, ul. Młyńska 3, z 1904 r.,
14. Dom, ul. Piłsudskiego 55, 4. ćw. XIX w.,
15. Zabudowa mieszkalna rynku – domy przy ul. Rynek nr 2, 4, 7, 13, 14/15, 23-25, 28, 31 i 32 z XIX w., ul. Rynek 18 – 1. poł. XVII w., ul. Rynek 30 – 1800 r.
16. Zabudowa mieszkalna ul. Szczepanowskiego 1, 7 i 11 z 1 poł. XIX w.
17. Domy przy ul. Szewskiej nr 16 i 36 z 1. poł. XIX w.,
18. Domy, ul. Wrocławska 4, XVIII/XIX, nr rej.: 606 z 27.05.1969,
19. Domy przy ul. Wyszyńskiego 1 i 18 z 1. poł. XIX w.
20. Zespół budynków wodociągów miejskich, ul. Czempińska 2, z lat 1908-09, obejmujący: wieżę ciśnień, stację pomp i filtrów, dom kierownika,
21. Wiatrak, przy obwodnicy Leszno - Poznań, z 1714 r.,
22. Wiatrak, przy szosie Kościan – Kawczyn, z 1805 r.

Kurza Góra
Wieś w gminie Kościan, wzmiankowana od 1385 r. była własnością szlachecką, a potem królewską. Potyem folwark należał do starostów kościańskich. W 1737 r. mieszkał tu starosta Antoni Gajewski. Ostatnim starostą był tutaj Józef Chłapowski, który otrzymał te ziemie od króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, jako lenno dziedziczne. Po konfiskacie dóbr przez Prusy w 1797 r kupił je baron Friedrich von Schilden, od którego w 1800 r. odkupił Józef Chłapowski. Do 1945 r. Kurza Góra wchodziła w skład dóbr gurowskich i bonikowskich.

Warto obejrzeć:
Domy mieszkalne byłych pracowników folwarcznych przy ul Gostyńskiej 42, 44 i 46 oraz 48 i 50 (ośmiorak) w Kościanie z pocz. XX w.

Racot
Wieś w gminie Kościan wspomniana w dokumentach od 1366 r. jako własność Borków Gryżyńskich, potem Leszczyców z Gułtow. Później majątek przechodził w ręce Gołutowskich i Broniszów. Od 1719 r. w rękach Jabłonowskich. W latach 1760-1782 majątkiem zarządzał książę Antoni Barnaba Jabłonowski wojewoda poznański, który sprzedał Racot księciu Wilhelmowi Orańskiemu koronowanemu w 1815 r. na króla Niderlandów. W latach 1850-1895 Racot stawał się kolejno majątkiem Wilhelma II - króla Niderlandów w latach 1840-49 oraz rodziny królewskiej von Sachsen - Weimar - Eisenach. W 1919 r. na mocy traktatu wersalskiego majątek stał się własnością Skarbu Państwa Polskiego i był siedzibą Prezydenta Rzeczpospolitej. W latach 1930-1939 r. posiadłością władał Urząd Wojewódzki w Poznaniu.

Warto obejrzeć:
1. Kościół ewangelicki, obecnie. rzymsko-katolicki. p.w. św. Stanisława Kostki i św. Jerzego, z 1780 r.,
2. Zespół pałacowy z okresu XVIII-XX w. obejmujący pałac, dom mieszkalny (przy pałacu), 2 oficyny, dawną gorzelnię, obecnie stajnia i park,
3. Zespół folwarczny z okresu: XVIII-XX w. obejmujący: budynek gospodarczy (rymarnię), oborę (stajnia), oborę, gorzelnię i płatkarnię (spichrz), stajnię, 2 owczarnie (stajnie), stajnia czołową, budynek inwentarski,
4. Dom administratora, przy ul. Dworcowej 1,
5. Domy przy ul. Dworcowej o nr 2, 4, 6, 8,
6. Domy przy ul. Kościuszki 3 i 4 z XIX w.,
7. Wiatrak koźlak, przy drodze Kościan – Krzywiń, z XVIII w.

Gryżyna
Wieś w gminie Kościan. W latach 1296 - 1512 własność Borków, znanych potem jako Gryżyńscy. W następnych latach: Gostyńscy, Staręścy, Gołutowscy, Mąkowscy. W latach 1713-1786 - Zakrzewscy, a w latach 1786 - 93 - Wierusz Kowalscy. W latach 1835 -1939 wieś należy do Lossowów.

Warto obejrzeć:
1. Ruiny kościoła p.w. św. Marcina z XIII w.,
2. Zespół dworski, XVIII: dwór i park z terenem przy nowym kościele,
3. Zespół folwarczny z 2 poł. XIX w, stodoła, szachulcowa, kurnik, spichlerz, 2 obory, 2 stajnie, oficyna, ob. garaż, kostnica z XVIII w., gorzelnia.

Osiek
Wieś w gminie Kościan w źródłach występuje od 1284 r. Własność Osieckich, potem Zakrzewskich i Miaskowskich. W 1831 r. W Osieku przebywał Adam Mickiewicz na zaproszenie Eulogiusza Zakrzewskiego, którego poznał w Berlinie. W 1890 r. Do dóbr osieckich należały także Dębiec Stary i Wyskotów.

Warto obejrzeć:
Zespół dworski obejmujący dwór z 1 poł. XIX w. i park z 2 poł. XVIII w.

Jurkowo
Wieś w gminie Krzywiń znana w źródłach od końca XIV w. Do połowy XVI w. nNależała do Jurkowskich. Od 1662 r. wieś należała do Radomickich, potem Głoskowskich, od 1724 r. do Rogalińskich. Od 1838 r. Jurkowo należało do Dzierżykraj - Morawskich. W 1914 r. odziedziczył je Kajetan Morawski – współorganizator polskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych odrodzonej po pierwszej wojnie światowej Polski oraz plebiscytów na Warmii i Mazurach.

Warto obejrzeć:
1. Zespół pałacowo-parkowy z poł. XIX w.: pałac, park, kapliczka słupowa Matki Boskiej z 1892 r., kapliczka słupowa św. Józefa, pocz. XX w.,
2. Kuźnia folwarczna z 1880 r.

Czerwona Wieś
Wieś w gminie Krzywiń, wzmiankowana w 1144 r. Pierwotnie znana jako “Czerwony Kościół”, aż do XVI w. W XII i XIV w. Własność rodu Awdańców, od końca XIV w. Krakwiczów. Potem właścicielem był Maciej Borek Osiecki, następnie Gostyńscy do 1661,  kiedy przejęli go Zakrzewscy. W latach 1744 - 1939 - własność rodu Chłapowskich.

Warto obejrzeć:
1 Kościół par. p.w. św. Idziego  z XIII w., 1778 r., dzwonnica, drewniana, XVIII w.,
2. Zespół pałacowy z 1845 r. – pałac i park,
3. Zespół folwarczny, 2 poł. XIX: spichlerz, stodoła, budynek gospodarczy, ogród, dom nr 13 z 1. poł. XIX w.

Krzywiń
Siedziba gminy miejsko - wiejskiej, miejscowość zlokalizowana w pradolinie Kanału Obrzańskiego o krajobrazie pagórkowatym ukształtowanym przez lodowiec. Przez miasto prowadzi wielkopolski szlak pątniczy św. Jakuba. W 1257 r. Książę Przemysł I zezwolił benedyktynom na lokowanie miasta.

Warto obejrzeć:
1. Zespół budowlany i założenie urbanistyczne miasta,
2. Kościół par. pw. św. Mikołaja, ul. Kościelna, z 1450 r.,
3. Kościół ewangelicki, ob. rzymsko-katolicki, ul. gen. D. Chłapowskiego, z XIX/XX w.,
4. Dom, ul. Kościelna 4, 1 poł. XIX w.,
5. Dom, Rynek 11, 1 poł. XIX w.,
6. Wiatrak koźlak, ul. Bojanowskiego, 1698 r. (?),
7. Wiatrak koźlak, ul. Mostowa, 1803 r.