Warto obejrzeć

Trasa 7

Śmigiel
Miasto jest siedzibą gminy miejsko - wiejskiej. Nazwa pochodzi od śmigła i nawiązuje do tradycji młynarskich miasta, w którym kiedyś stało ponad 100 wiatraków. Prawa miejskie posiada od 1415 r. W 1900 r. uruchomiono kolej wąskotorową na odcinku Krzywiń – Stare Bojanowo i Wielichowo – Krzywiń. Kolejka do 2010 r. realizowała przejazdy na trasie Śmigiel Stare Bojanowo Wąskotorowe i Śmigiel – Wielichowo.

Warto obejrzeć:
1. Założenie urbanistyczne i zespół budowlany miasta,
2. Kościół parafialny pw. NMP Wniebowziętej, ul. Farna, 1439-43, XVI, XIX w.,
3. Kościół cmentarny, fil. pw. św. Wita, ul. św. Wita, szachulcowy, 1769 r.,
4. Kościół ewangelicki, obecnie rzymsko-katolicki filialny pw. św. Stanisława, ul. Matejki, 1830 r.,
5. Cmentarz ewangelicki, ul. Kościańska/Reymonta,. XVI-XIX w., kaplica cmentarna, 1846 r., dom grabarza, ob. dom ul. Reymonta 12, 1846 r., ogrodzenie z bramą i furtką, XIX w.,
6. Dom, Al. Bohaterów 10, 1 poł. XIX w.,
7. Dom, ul. Jagiellońska 13, 1 poł. XIX w.,
8. Domy przy ul. Kościuszki 18 i 25 – XIX w.,
9. Zabudowa ul. Lipowej, 14 domów nr 2,5,7,8,11,13,14,15,16,17,18,22,24,41,
10. Zabudowa ul. Matejki, 10 domów nr 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 17, 1 poł. XIX,
11. Domy, ul. Mickiewicza 18 i 25, XIX w.
12. Dom (z warsztatem stolarskim), ul. Podgórna 7 / Lipowa, poł. XIX,
13. Willa, ul. Powstańców Wielkopolskich 16, z 1901 r.,
14. Domy, pl. Rozstrzelanych 1 – 7, 9 – 29, XIX w.,
15. Domy, ul. Sienkiewicza 12, XIX/XX w. i 14 poł. XIX w.,
16. Dom, ul. św. Wita 23, poł. XIX w.,
17. Dom pl. Wojska Polskiego 2 – 3, 8, 10-11, 14-15, 17-18, poł. XIX w.
18. Dom, ul. Zdrojowa 7, 1 poł. XIX w.
19. Gazownia miejska, ul. Ogrodowa 54, z 1902 r.: budynek główny (hala produkcyjna), budynek warsztatów, 2 zbiorniki gazu,
20. Zespół wodociągów miejskich, ul. Powstańców Wielkopolskich, 1912-13 r.: budynek stacji pomp z wieżą ciśnień i mieszkaniem kierownika, budynek filtrów, ogród,
21. Zespół Śmigielskiej Kolei Dojazdowej, ul. Dworcowa 3, pocz. XX w.: budynek stacyjny, budynek administracyjny, budynek mieszkalny, toromistrzówka, lokomotywownia, hala napraw,
22. Dwa wiatraki, ul. Kościańska: wiatrak koźlak z Broniowa, 1726 r. i XIX w., wiatrak koźlak z Kluczewa, poł. XIX w.

Podśmigiel
Wieś na pd. Zach. od Śmigla. W 1841 r. jako właścicielka wymieniana była Zofia Kozak. Od 1853 r. majątkiem zarządzali Filipowscy, natomiast od 1860 r. – Józef Fengler. W 1884 r. majątkiem dysponowali Dorczakowie, a od 1896 r. właściciele Starego Bojanowa. Prawdopodobnie w okresie międzywojennym folwark został rozparcelowany.

Bronikowo
Wieś w gminie Śmigiel wspomniana w źródłach od 1397 r. jako własność Ramszów Opolskich, potem do Ramszów zw. Bonikowskimi herbu Osęk. W XVI w. wieś stanowiła majątek Gajewskich, a w XV w. Zbyszewskich. W 1831 r. Bronikowo było własnością Juliana Jaraczewskiego, a od 1841 r. do lat trzydziestych XX w. do rodziny Försterów.

Warto obejrzeć:
1. Kościół parafialny p.w. św. Franciszka z Asyżu, drewniany z ok. XVII w.,
2. Zespół pałacowy i folwarczny, 2 poł. XIX w.: pałac, spichlerz, stodoła, kaplica grobowa, hydrofornia, park z obszarem ekspozycji widokowej.

Morownica
Wieś w gminie Śmigiel pojawiająca się w źródłach od 1296 r. Stanowiła własność kościelną biskupów poznańskich. W XV i na pocz. XVI w. należała do Karśnickich, potem Cieleckich, Sierioszewskich, Kwileckich. W 1860 r. W Morownicy zamieszkali Niegolewscy. W 1874 r. majątek spłonął, a obciążony długami kupił Bank Przemysłowo - Handlowy Kwilecki - Potocki w Poznaniu. W 1884 r. Majątek kupił Aleksander Ceasar - właściciel do 1913 r. Potem przejął go Theodor Caesar, który posiadał go do końca II wojny światowej.

Warto obejrzeć:
Zespół pałacowy z 2 poł. XIX w.: pałac z 1887 r., oficyna, park, folwark – spichlerz i obora.

Żegrowo

Wieś w gminie Śmigiel. Od XVI w. należała do Stanisława Zbijewskiego. W 1881 r. jako właściciel był wymieniany Józef Szołdrski. Szołdrscy posiadali Żegrowo do 1899 r. W 1900 r. majątek przejęła Pruska Komisja Kolonizacyjna. Dzierżawcami majątku byli potem Tomińscy. Po pierwszej wojnie światowej majątek przeszedł na rzecz Skarbu Państwa Polskiego. W 1926 r. dzierżawcą był Franciszek Waligóra. Stacja na trasie wąskotorowej wąskotorowej Śmigielskiej Kolei Dojazdowej Najgrubszy w powiecie dąb "Waloś" oraz pałac, gdzie znajduje się siedziba nadleśnictwa Kościan. Występują tu studnie artezyjskie oraz źródła.

Warto obejrzeć:
Zespół pałacowy, 2 poł. XIX w: pałac i park.
 
Żegrówko
Wieś w gminie Śmigiel złożona z dwóch części: z wsi głównej oraz nieoficjalnej dzielnicy Bambry, prawdopodobnie od miejscowości niemieckiej Bamberg, skąd przybywali w XVIII wieku niemieccy koloniści, na co wskazuje duża liczba nazwisk o niemieckim brzmieniu, lecz już z polską pisownią. Wieś należy do parafii Wilkowo Polskie i cmentarza parafialnego w Śniatach.
Okoliczne rejony uprawne są również podzielone na części i noszą nazwy: Karpaty, Karsznice – od nazwy wsi Karśnice, Popowskie - od nazwy wsi Popowo, Koło Składu i Bumskowo. Na terenie wsi jest do dziś silnie rozpowszechniony handel wymienny, łącznie z planami wprowadzenia własnej wiejskiej waluty.
W miejscowości funkcjonuje publiczna szkoła podstawowa, istniejąca od 1837 roku, oraz stacja na trasie wąskotorowej Śmigielskiej Kolei Dojazdowej.

Karśnice
Wieś w gminie Śmigiel wymieniana w źródłach od 1389 r. W 1676 r. należała do Łukasza Gajewskiego, a potem jego spadkobierców – Franciszka, a potem Rafała, który odziedziczył także Wolsztyn, Komorowo, Karpicko, Tłoki, Siekowo i Księginki. Od końca XVIII w. Karśnice należały do dóbr Czacza. Po I wojnie światowej dzierżawca majątku kupił go i rozparcelował częściowo w okresie międzywojennym.
Warto obejrzeć:
Zabudowania inwentarskie we wsi oraz dawne domy mieszkalne pracowników folwarcznych przy drodze do Czacza i Starego Białcza z 2. poł XIX w.

Brońsko
Wieś w gminie Śmigiel.
Warto obejrzeć:
Wiatrak koźlak z 2 poł. XVIII w.
 
Prętkowice
Leśniczówka w gminie Śmigiel. Należy do Sołectwa Brońsko.

Kokorzyn
Wieś w gminie Kościan o której pierwsza wzmianka pochodzi z 1394 r. Jako własności Kokorzyńskich. Od 1566 r. dobra należały do Radzyńskich, od 1589 r. do Cerekwickich, później Zarębów, Zbijewskich, Święcickich. W 1838 r. dobra kupił Ludwik Zakrzewski, w 1882 r. Majątek został sprzedany Carlowi Traugott Hildebrandt, w 1940 r. Kokorzyn należał do Hanke von Treskow.

Warto obejrzeć:
1. Pałac z XIX w.,
2. Park dworski z końca XVIII w.

Szczodrowo
Wieś w gminie Koscian znana od XIV w. W 1426 r. należała do ks. Andrzeja i sióstr Elżbiety i Małgorzaty. Majątek potem przechodził na własność rodzin Szczodrowskich i Dokowskich. W XVI w. majątek był m. in. w rękach Zbijewskich. potem przechodził na własność rodzin: Gajewskich, Zakrzewskich i Żychlińskich. W XX w. posiadłością zarządzali m.in Chłapowscy. W 1931 dobra nabył Antoni Makowiecki, natomiast w 1935 r. Marian Punikowski.

Warto obejrzeć:
1. Dwór z 2. Poł. XIX w.
2. Budynek mieszkalno – magazynowy i inwentarsko magazynowy z 4 ćw. XIX w.

Kiełczewo
Wieś w gminie Kościan.

Warto obejrzeć:
1. Wiatrak koźlak, ul. Kruczkowskiego 26, z 1819r.,
2. Wiatrak koźlak, ul. Podgórna, z 1838 r.,

Bonikowo
Wieś w gminie Kościan, wzmiankowana w 1310 r. jako własność mieszczańska lub miasta Kościan. Potem należała do Borków z Gryżyny, a następnie Bonikowskich. Od 1440 własność królewska. W 1800 r. dobra zostały zakupione przez hrabiego Józefa Chłapowskiego. Wieś była w posiadaniu Chłapowskich do 1939 r.

Warto obejrzeć:
1. Kościół par. p.w. św. Mikołaja, szachulcowy z 1785 r.
2. Park z poł. XIX, nr rej.: 977/A z 23.09.1985
3. Spichlerz folwarczny, 3 ćw. XIX w.

Mikoszki
Wieś w gminie Kościan, wspomniana od 1388 r.jej właścicielami byli Mikoszewscy, w latach 1399-1476 Jarogniewscy, potem Sułoccy, Rybieńscy, Konarzewscy, Ponińscy, Proscy, Ciświccy. Od 1636 r. W posiadaniu Stanisława Wyskoty Zakrzewskiego, potem Żychlińskich, Święcickich, Dramińskich Koczorowskich w latach 1786-1858 i 1860-1863, następnie w rękach Philippa Wilhelma Harrera, a od 1878 r. w rękach rodziny Chłapowskich.

Warto obejrzeć:
Dwór z XVIII w. i park dworski z I poł. XIX w.

Jarogniewice

Wieś w gminie Czempiń, która w XIII i XIV w. należała do Jarogniewskich herbu Szaszor, następnie do Rydzyńskich i Sułockich, częściowo do Rybińskich. W XVII w. przechodzi w ręce rodziny Ciświckich herbu Wieniawa, Sokolnickich, później do Golińskich, a od 1825 r. należy do Żółtowskich.
Warto obejrzeć:
Zespół pałacowy i folwarczny, pałac, park – XIX w., oficyna – XVIII w., budynek gospodarczy i obora.
 
Piotrkowice
Wieś w gminie Czempiń, wspomniana od końca XIV w. Jako własność Samsonów i Piotrkowskich, potem Manieckich i Szlichtyngów. W 1736 r. Piotrkowice były własnością Unrugów, potem Potockich z Będlewa, w 1806 r. do Koczorowskich z Mikoszek, a od 1866 r. Augusta Delhaesa z Borówka i kolejnych jego właścicieli.

Warto obejrzeć:
Zespół dworski i folwarczny z 2 poł. XIX w.: dwór, park, folwark, stajnia, obora, 2 stodoły (dawniej owczarnie) i owczarnia

Czempiń
Miasto - siedziba gminy miejsko - wiejskiej Czempiń, pochodzi od nazwiska chłopskiego Czempa. Pierwotnie był osadą targową, wzmiankowany w 1399 r. W 1856 r. wybudowano linię kolejową łączącą Czempiń z Poznaniem z Kościanem, natomiast w 1885 r. ze Śremem.

Warto obejrzeć:
1. Historyczny układ urbanistyczny miasta, XV – pocz. XX w.,
2. Kościół par. pw. św. Michała Archanioła, 1895-99, wraz z cmentarzem przykościelnym;
3. Cmentarz ewangelicki, 1 poł. XIX w.,
4. Zespół pałacowy Borówko z okresu XVIII-XIX w. obejmujący: pałac z 1739 r., park i ogrodzenie.,
5. Kaplica, obecnie kościół filialny pw. śś. Apostołów Szymona i Judy z 1782 r.,
6. Dom, ul. Długa 2, z 1 poł. XIX w.,
7. Kamienica z oficyną, ul. Kościelna 6, z 1905 r.,
8. Domy przy ul. Rynek: nr 26, 27. i 30. z XIX w.,
9. Dom, ul. Towarowa 9, z pocz. XIX w.